J8:σιγή, in memoriam

Pierre Soulages, Μονόχρωμο, τρίπτυχο, ακρυλικό σε πανί 181x244εκ. 2009

J7: το σχολείο της Καλαμπάκας

Λίγα πράγματα έχουν μείνει άθικτα στη χώρα μας από το κύμα της προόδου, της αστυφιλίας, της ανάπτυξης. Συγκρίνοντας παλιές φωτογραφίες πόλεων και χωριών με σημερινές, πολύ σπάνια ανιχνεύονται τοπόσημα στον ιστό της πόλης που μας βοηθούν στην ταύτιση των εικόνων.

Η απρόμαυρη εικόνα που δημοσιεύουμε είναι ένα αρνητικό, όπως εξάλλου μαρτυρεί και το μαύρο περιθώριο με τη λευκή αρίθμηση. Εικονίζει ένα σχολείο στην Καλαμπάκα, κάτω ακριβώς από την επιβλητική σιλουέτα των βράχων των Μετεώρων. Οι μαθητές με νωχελική περιέργεια παρατηρούν τον "ξένο" που φωτογραφίζει. Ο ξένος είναι κάποιος μηχανικός, κατά πάσα πιθανότητα με καμπαρντίνα και ρεπούμπλικα, που δουλεύει τη δεκαετία του 1950 για το πρόγραμμα ανασυγκρότησης της χώρας. 

Καμιά δεκαριά χρόνια αργότερα, το 1965, ο Χρήστος Ευελπίδης, Αθηναίος τουρίστας, απαθανατίζει μια άλλη σκηνή, από μεγαλύτερη απόσταση αυτή τη φορά: τους μαθητές να μεταβαίνουν για εκκλησιασμό στη Μητρόπολη όπως σημειώνει ο ίδιος.

Πόση ήταν η έκπληξη μας όταν σε ταξίδι μας στην Καλαμπάκα τα βήματά μας μας οδήγησαν στο σκηνικό των δύο αυτών φωτογραφιών. Το κτίσμα απαράλλαχτο σήμερα, λειτουργικό, σχολείο όπως και τότε, στεγάζει το 2ο και 5ο νηπιαγωγείο της πόλης.

Τις φωτογραφίες που ακολουθούν μας έστειλε η φίλη μας Στέλλα Αλμπάνη, γέννημα θρέμμα και κάτοικος της Καλαμπάκας. Την ευχαριστούμε. Η μόνη διαφορά με τις παλιές φωτογραφίες είναι ότι στις σημερινές απουσιάζουν τα παιδιά.

φωτογραφία Στέλλα Αλμπάνη, Καλαμπάκα 2020

φωτογραφία Στέλλας Αλμπάνη, Καλαμπάκα 2020

Ευχόμαστε σύντομα να μπούνε και παιδιά στη φωτογραφία.


Βασιλική Αθ. Χατζηγεωργίου

Φωτογραφικό Αρχείο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ

J6: ο φούρνος

Η σημερινή μας δημοσίευση αφιερώνεται σε εκείνες και εκείνους που ανασήκωσαν τα μανίκια και άρχισαν (ή συνεχίζουν) να ζυμώνουν ψωμί στο σπίτι.
Αφιερώνεται σε εκείνες και εκείνους που παρακολουθούν με αγωνία το "ανέβασμα" ή το "φούσκωμα" του ζυμαριού, υπολογίζουν τις ώρες που πρέπει να περάσουν μέχρι το φούρνισμα της φραντζόλας ή του καρβελιού και μετά βλέπουν με συγκίνηση και ικανοποίηση το ψωμί τους να χρυσίζει μέσα στο φούρνο!

Γιώργος Βαφιαδάκης, φούρνισμα ψωμιού στο χωριό Καλαμούδι, Εύβοια, 1931

Frédéric Boissonnas, Ζεμενό Κορινθίας, 1903

Αντώνης Οικονομίδης, φούρνος και αγελάδες στην αυλή σπιτιού σε χωριό της Μακεδονίας. Δεκαετία 1930.

Άγνωστου φωτογράφου, παιδάκι μπροστά σε κτιστό φούρνο σε αυλή. 1923

Ευχόμαστε καλή επιτυχία σε όλους! Καλοφάγωτα!


Βασιλική Αθ. Χατζηγεωργίου

Φωτογραφικό Αρχείο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ

J4: στο μπαλκόνι του Ιπποκράτη και της Αλεξάνδρας Παπαβασιλείου

Το ζεύγος Ιπποκράτη και Αλεξάνδρας Παπαβασιλείου το γένος Ευγενίδη.

Ο Ιπποκράτης Παπαβασιλείου, επιτελικός αξιωματικός της ΙΙ Μεραρχίας στους Βαλκανικούς πολέμους, έγραφε στην Αλεξάνδρα:

Βέροια τη 16 Οκτωβρίου 1912

αγαπημένη μου γυναικούλα,
Επί τέλους έλαβα ολίγας λέξεις σου δια του Μαυρογένη και έμαθα προφορικώς από τον ίδιο ότι είσθε καλά και οι δύο. Είναι η πρώτη είδησις την οποίαν λαμβάνω αφ'ότου ήρχισεν η εκστρατεία. Δεν αμφιβάλλω όμως ότι εις το ταχυδρομείον θα υπάρχη πλήθος επιστολών σου, το οποίον έρχεται κατόπιν διότι προχωρούμε τόσον ταχέως ώστε αι επιστολαί δεν μας προφθαίνουν. Και να είξερες με πόσην λαχτάρα περιμένω δύο λέξεις σου έστω και παλαιάς. Εσύ τουλάχιστον μανθάνεις καθημερινώς από τας εφημερίδας τα κατορθώματά μας.
Σήμερον παλιν είχομεν μίαν σπουδαίαν κατάκτησιν, την Βέροιαν. Η Μεραρχία μου είχε την ευχαρίστησιν να ανοίξη τον δρόμον με μίαν μάχην χθες εις την οποίαν έλαβε μέρος μόνη αυτή...
...Σε φιλώ γλυκό μου γυναικούλι με το χρυσό μας παιδάκι και όλους τους δικούς μας.
ο ανδρούλης σου 

 Από τον Οκτώβριο του 1912 μέχρι τον Οκτώβριο του 1913 ο Ιπποκράτης έγραψε 130 γράμματα στη γυναίκα του από τα διάφορα μέρη της προέλασης των ελληνικών στρατευμάτων στην Ήπειρο και τη Μακεδονία.

 Η Αλεξάνδρα Παπαβασιλείου με τον γιό της Δημήτρη στο μπαλκόνι του σπιτιού τους. Οι Βαλκανικοί έχουν τελειώσει και τη φωτογραφία τραβά ο Ιπποκράτης που γύρισε πια στο σπίτι και στην οικογένειά του. 

 Εδώ η φωτογραφική μηχανή έχει αλλάξει χέρια. Η Αλεξάνδρα φωτογραφίζει τον Ιπποκράτη με τον γιό τους. Η σκιά της φωτογράφου δεξιά κάτω στην εικόνα. 

 Ο μικρός Δημήτρης Παπαβασιλείου με τα παιχνίδια του στην ίδια πάντα γωνιά του μπαλκονιού.

 Ο προσανατολισμός του μπαλκονιού αυτού ευνοούσε προφανώς τη λήψη φωτογραφιών γιατί φαίνεται να είναι το κατεξοχήν σημείο φωτογράφισης των μελών της οικογένειας.

Ο μικρός Δημήτρης Παπαβασιλείου με το πηλήκιο του πατέρα του στο ίδιο πάντα μπαλκόνι.

Ο Παπαβασιλείου βρισκόταν στην Ήπειρο όταν έμαθε ότι γεννήθηκε το δεύτερο παιδί του, η Αργυρώ (Ηρώ).

Μούλες (Στρατόπεδον Ηπείρου) 2 Φεβρουαρίου 1913

Αγαπημένη μου γυναικούλα,
 Bravo σου γυναικούλα μου, Bravo σου αγάπη μου! Και σ'αυτό ακόμη ηθέλησες να με ευχαριστήσεις, να μη μου χαλάσης το χατήρι και μου εχάρισες ένα ωραίο κοριτσάκι (υποθέτω τουλάχιστον ότι θα είνε ωραίο). Η χαρά μου δεν έχει όρια...Το ευχάριστον άγγελμα έμαθα σήμερον πρωί κατά τας 10 τηλεφωνικώς παρά του Γιάννη Μεταξά [πρόκειται για τον Ιωάννη Μεταξά, συμπολεμιστή του Παπαβασιλείου] και τον παρεκάλεσα να σου μεταβιβάση τηλεγραφικώς την χαράν μου και τας ευχάς μου....

 Η Αλεξάνδρα Παπαβασιλείου με τα δυο της παιδιά τον Δημήτρη και την Ηρώ στο ίδιο πάντα μπαλκόνι. Κρίνοντας από την ηλικία των παιδιών χρονολογούμε αυτή τη φωτογραφία γύρω στο 1918

Η επόμενη φωτογραφία είναι τραβηγμένη στο ίδιο πάντα σημείο, ίσως δύο χρόνια αργότερα. Τα παιδιά είναι λίγο μεγαλύτερα. Η Ηρώ, το κορίτσι των Παπαβασιλείου, μετέπειτα κυρία Μιχάηλ Βυζά είναι και η δωρήτρια του αρχείου της οικογένειας στο ΕΛΙΑ.

Βασιλική Αθ. Χατζηγεωργίου

 
Φωτογραφικό Αρχείο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ

J3: στο σπίτι του προέδρου της Δημοκρατίας

Ο Παύλος Κουντουριώτης πρώτος πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, περ.1929

Μέρα γιορτής, επισκεπτόμαστε το προεδρικό μέγαρο στην Ηρώδου Αττικού.

Στον ιστότοπο της Προεδρίας της Δημοκρατίας δίνονται τα παρακάτω στοιχεία για την κατασκευή του μεγάρου:

"Η απόφαση για την ανέγερση του κτιρίου που στεγάζει σήμερα την Προεδρία της Δημοκρατίας ανάγεται στο 1868. Τη χρονιά αυτή γεννήθηκε ο υιός του Γεωργίου Α΄ και διάδοχος του θρόνου, Κωνσταντίνος και το Ελληνικό δημόσιο αποφάσισε να του δωρίσει, όταν ενηλικιωθεί, ιδιαίτερη κατοικία. Πράγματι, εικοσιένα χρόνια αργότερα, όταν ο διάδοχος Κωνσταντίνος νυμφεύεται την πριγκίπισσα Σοφία Χοετζόλλερν, το ελληνικό δημόσιο τήρησε την υπόσχεσή του.

Ο σχεδιασμός του “Ανακτόρου του Διαδόχου”, όπως έγινε γνωστό το κτίριο, ανατέθηκε στον Ερνέστο Τσίλλερ. Το ανάκτορο άρχισε να κτίζεται το 1891 και τελείωσε έξι χρόνια αργότερα, το 1897.

Την παραμονή των Χριστουγέννων του 1909 πυρκαγιά κατέστρεψε ένα μεγάλο τμήμα του κτιρίου των Ανακτόρων όπου διέμενε ο βασιλεύς, δηλαδή της σημερινής Βουλής, με αποτέλεσμα το Ανάκτορο του Διαδόχου να χρησιμοποιηθεί προσωρινά ως κατοικία και της υπόλοιπης βασιλικής οικογένειας. Μετά τη δολοφονία του Γεωργίου του Α΄ (1913) και την άνοδο στο θρόνο του διαδόχου Κωνσταντίνου μετατρέπεται οριστικά σε βασιλικά Ανάκτορα.

Η χρήση του κτιρίου ως Ανακτόρων διακόπτεται το 1924 όταν καταλύεται η βασιλεία και ανακηρύσσεται Δημοκρατία. Το κτίριο χρησιμοποιείται ως Προεδρικό Μέγαρο μέχρι το 1935 και επανέρχεται στην αρχική του χρήση με την παλινόρθωση της Μοναρχίας το 1935 και την επιστροφή του Βασιλέως."

Το μέγαρο του διαδόχου Κωνσταντίνου σε καρτ ποσταλ της Ελληνικής Ταχυδρομικής Υπηρεσίας την εποχή της ανέγερσής του, στο τέλος του 19ου αιώνα, σήμερα Προεδρικό Μέγαρο της Ελληνικής Δημοκρατίας 


Οι φωτογραφίες που ακολουθούν από το εσωτερικό του μεγάρου είναι του φωτογράφου Νικόλαου Κανακάρη  

Η μαρμάρινη κλίμακα της εισόδου. Αν η φωτογραφία ήταν έγχρωμη θα βλέπαμε ότι το χαλί είναι κόκκινο.

Παρακάτω χώροι υποδοχής του μεγάρου.

Επίσκεψη του αντιβασιλέα Αιθιοπίας Ras Taffari και μετέπειτα αυτοκράτορα της Αιθιοπίας Χαιλέ Σελασιέ Α' στον πρόεδρο της Δημοκρατίας Παύλο Κουντουριώτη, 1924. 

Η φωτογραφία είναι του γνωστού πορτραιτίστα φωτογράφου Γεώργιου Μπούκα (Geo Boucas) από τη Σμύρνη  που την εποχή εκείνη είχε το στούντιό του στην οδό Φιλελλήνων 28.

Σας ευχόμαστε Χρόνια Πολλά

Βασιλική Αθ. Χατζηγεωργίου

Φωτογραφικό Αρχείο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ

J2: Το Σκυριανό σπίτι

Γιώργος Βαφιαδάκης, Η Χώρα της Σκύρου με πανσέληνο, 1933

Δεύτερη μέρα εγκλεισμού και ταξιδεύουμε στη Σκύρο, το μεγαλύτερο νησί των Βόρειων Σποράδων με τα χαρακτηριστικά ασβεστωμένα κυβόσχημα σπίτια.
Μικρό και αναγκαστικά εργονομικό είναι το Σκυριανό σπίτι. Νευραλγικό σημείο του σπιτιού το τζάκι, για θέρμανση και μαγείρεμα. Οι τοίχοι σπαρμένοι με τα λαγήνια, τα λογής λογής κεραμικά φερμένα από τις παραδοσιακές αγορές κεραμικών της Μικράς Ασίας, και τα μπακιρένια σκεύη, όλα με τάξη στοιχισμένα.

Γιώργος Βαφιαδάκης, Σκυριανή τέχνη δίνει ως τίτλο ο φωτογράφος στη φωτογραφία αυτή που τράβηξε σε ταξίδι του στη Σκύρο το 1933. Και πράγματι, ακόμα κι αν τα κεραμικά δεν φτιάχtηκαν στο νησί, η διακόσμηση του σπιτιού με αυτά τα χρηστικά αντικείμενα θέλει καλαισθησία και αγάπη για την ομορφιά, που προφανώς διαθέτει η Σκυριανή νοικοκυρά.

Λέων Φραντζής, Σκυριανό σπίτι, δεκαετία 1930.

Γιώργος Βαφιαδάκης, Σκυριανή κάθεται δίπλα στο τζάκι, 1928. Το μεγάλο μπακιρένιο ταψί αριστερά τραβά το βλέμμα σε αυτή τη φωτογραφία. Γυαλισμένο με αλισίβα γίνεται κάτοπτρο που αντανακλά το λιγοστό φως που μπαίνει στο μικρό εσωτερικό του σπιτιού με τα στενά ανοίγματα. 

Αντώνης Οικονομίδης, εσωτερικό Σκυριανού σπιτιού, δεκαετία 1930. Αρχοντόσπιτο φωτογράφησε ο Οικονομίδης. Η επόμενη φωτογραφία είναι σκυριανό εσωτερικό από το σπίτι της λαογράφου Αγγελικής Χατζημιχάλη στην Πλάκα. Η ξυλόγλυπτη σκάλα οδηγεί στο "σφα", την κρεβατοκάμαρα στην τοπική διάλεκτο.

Εδώ ο Οικονομίδης βάζει τις γυναίκες να ποζάρουν ασχολούμενες με καθημερινές χειροτεχνίες, γνέσιμο, κέντημα, πάντα δίπλα στο τζάκι, το στολίδι του σπιτιού. Σκύρος δεκαετία 1930.

Τριάντα περίπου χρόνια χωρίζουν αυτή τη φωτογραφία από την προηγούμενη. Ποιός θα το φανταζόταν ότι το 1960 όταν πήγε ο φωτογράφος Πέτρος Μπρούσαλης στη Σκύρο θα έβρισκε εικόνες σαν κι αυτή. Ηλικιωμένη να γνέθει ξυπόλητη στο πεζούλι έξω από το σπίτι της. Ξυπόλητη, αλλά ευτυχής.

Ο Οικονομίδης το 1930 έκανε τουριστική φωτογραφία με σκοπό να αναδείξει τις ομορφιές της Ελλάδας στο πλαίσιο της πολιτικής του νεοϊδρυθέντος τότε ΕΟΤ. Όταν πηγαίνει ο Μπρούσαλης το 1960 τα πράγματα έχουν αλλάξει. Η Φωτογραφία αισθάνεται ότι πρέπει να έχει ένα ρεαλιστικό βλέμμα με κοινωνικές ανησυχίες. Εχει προηγηθεί ο πόλεμος, η φτώχεια στην ελληνική ύπαιθρο δεν συνιστά γραφικότητα, ο φακός αποτυπώνει ρεαλιστικά στιγμιότυπα. Η παρακάτω φωτογραφία δεν είναι στημένη από τον φωτογράφο. Οι γερόντισσες, ξυπόλητες πάντα, επιδίδονται στο καθημερινό κους-κους στην πόρτα του σπιτιού. Ο Πέτρος Μπρούσαλης συνέλαβε μία τρυφερή στιγμή καθημερινής σχόλης στη Σκύρο το 1958.

Γιώργος Βαφιαδάκης, Σκυριανή δουλεύει τον αργαλειό. Σκύρος, 1928.

Γιώργος Βαφιαδάκης, Σκυριανοί κεραμίστες. Σκύρος, 1928. Τα ντόπια κεραμικά της Σκύρου είναι κόκκινα, αργιλώδη με λευκό διάκοσμο. Επίσης δεν έχουν υάλωμα. Είναι κανάτια και λαγήνια χρηστικά, όπως αυτά της φωτογραφίας. Ο Βαφιαδάκης στη Σκύρο κατέγραψε με τον δικό του απαράμιλλο τρόπο την ζωή των κατοίκων και τις ασχολίες τους, με τεκμηριωτικό και φιλικό βλέμμα.

Βασιλική Αθ. Χατζηγεωργίου

Φωτογραφικό Αρχείο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ